Karaca Mağarası damlataşı oluşumları bakından oldukça zengindir. Bu damlataşları çok çeşitli renk ve şekiller arz eder. Mağara içerisindeki sarkıtlar, dikitler, sütunlar, org desenli duvarlar, bayrak şekilleri ve perde damlataşları, mağara çiçekleri, mağara incileri, fil kulakları, traverten havuzları, traverten basamakları, ayrıca mağara gülleri damlataşı havuzlardan çıkan küçük dikitlerin üzerinde oluşmuşlardır. Mağarada damlataşı havuzları büyük boyutlara ulaşmıştır. Özellikle mağaranın son bölümlerinde bu havuzların derinliği 1 m.'yi bulmaktadır.

Mağara içerisinde çok yoğun ve zengin olarak bulunan bu çeşitli damlataşı şekilleri ve oluşumlar yer altındaki gizemli ve uyumlu görünümlerinin seyri adeta insanları büyülemektedir.
Mağara içerisindeki beyazdan laciverte kadar çeşitli renklerdeki travertenlerin varlığı ise travertenleri oluşturan suyun içerisindeki demir ve magnezyum gibi erimiş mineral maddelerinin çok yoğun olduğunu göstermektedir.

Mağara yatay yönde gelişme göstermiş, elipse benzeyen dört ayrı salonun birbirine birleşmesinden meydana gelmiştir. Bu salonlardan ikisi çatlak sistemlerinden sızan suların oluşturulduğu duvar damlataşları ile ikiye bölünmüş ve salon sayısı altıya çıkmıştır. Mağaranın girişi bir insan boyu yükseklikte başlayıp içeriye doğru gidildikçe bir huni şekilde genişlemektedir.

Karaca Mağarası'nı bir bütün olarak ele aldığımızda, giriş noktasından en uç noktaya 150 m. Uzunlukta olduğunu görürüz. Tavan yüksekliği ise ortalama 18 m. Dir. Mağaranın toplam iç alanı ise 1500 m2'dir.

Gümüşhane'nin doğusunda ve şehir merkezine yaklaşık 10 km. mesafede bulunan Akçakale Mağarası, merkeze bağlı Akçakale Köyünün Arsa mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Gümüşhane - Bayburt karayolunun 4. km' sinden Kuzeye dönülerek 6 km' lik bir yol ile mağaraya ulaşılır. Mağara Mart 1996'da Mustafa Levent tarafından bulunmuştur. Mağarada bu güne kadar yapılan bilimsel araştırmalar ve proje çalışmaları K.T.Ü. Jeoloji Mühendisliği Bölüm Başkanı Prf. Dr. Remzi DİLEK ve ekibince yürütülmektedir.

Yaklaşık 18.500 m2'lik iç alana sahip olan mağara kalın katmanlı ve bol çatlaklı üst kratese kalkerlerinin yer altı suları tarafından aşındırılması ile  meydana gelmiştir. Mağaranın ağzı deniz seviyesinden 1585 m. yüksekte yer almakta ve içeriye doğru derinleşerek uç kısımdan 1490 metreye kadar alçalmaktadır. Mağaranın uzunluğu 290 m.dir. Tavan yüksekliği ise bazı kesimlerde  40 m.yi geçmektedir. Mağara havalandırma zonunda (vados zon) yer almakta  ve düzenli bir akarsu bulunmamaktadır. Buna karşılık dört ayrı yerde küçük gölcükler oluşmuş bulunmaktadır.

Mağaranın havası serin (17-20 derece ), nem değeri ise nispeten yüksektir (%68.74) . Mağara Gelişim dönemi itibarı ile olgunluk dönemine ulaşmıştır. Mağarada sarkıt,dikit, mağara incisi, mağara çiçeği, flama, duvar travertenler gibi eşsiz güzellikte damlataşları bazı kesimlerde önemli yoğunluklara ulaşmaktadır. Bu nedenle önemli bir turizm potansiyeline sahiptir. Mağaranın turizme kazandırılma çalışmaları hızla sürdürülmektedir.

Gümüşhane'nin batısında Arılı Köyünün sınırları içerisindir Köye 1km. uzaklıktadır. Mağaraya Torul'dan 30km  stabilize yolla ulaşılır.

Dar bir girişi olan mağara ,geniş  odacıklardan oluşmaktadır. Giriş kısmından sonra çok sayıda salon ve odacıklar bulunmaktadır. Tavan yüksekliği 10m.'yi bulmakla birlikte yer yer alçak salonlar da mevcuttur.

İkisu Mağarası Torul Gümüşhane Kara yolu üzerinde bulunan İkisu köyünün Bahçecik Mahallesi Üstündeki kayalık felez üzerindedir. Mağaraya Bahçecik Mahallesinden  bir saatlik bir yürüyüşle ulaşılabilir. Mağaranın ağzının 90 derecelik dik kaya yüzeyinde olması girişi zorlaştırmaktadır. 

Mağaraya giriş oldukça zordur . Girişteki geniş ve yüksek salonun tabanı küçükbaş hayvan gübresi ve en üstte kalın guana (yarasa gübresi) ile örtülüdür. Karaca Mağarasından daha büyük ve daha zengin oluşumlara sahip olduğu anlaşılmaktadır. 

Ardıçlı Mağarası Merkez Dörene Köyü yakınındaki Loncunos Harabelerinin biraz yukarısında  üç bacak tepenin  kayalık dik yamacındadır. Mağaraya Dörene Köyüne gittikten sonra bir saatlik  yol yürüyerek ulaşılır.

Mağaranın geniş ve yüksek bir girişi vardır. Bu kısımda yakın tarihte insanların barındığını gösteren kazı izleri vardır. Mağara orta bölümlerde çok daralmakta ve yarık şeklini almaktadır. Son bölümde 15 m. lik dik bir inişle geniş bir salona ulaşılır.

Üçbacalı Mağara  Gümüşhane Şiran karayolunun üzerinde bulunan Karamustafa Köyü kuzeyinde yükselen dağlık alanın tepesindedir. Burası, ortalama yüksekliği 2100 m. olan bir platodur.Mağara,platonun 600 m. kuzeydoğusundadır.

Üçbacalı  Mağara yatay ve dar bir girişten sonra, tavan çökmesi sonucu gelişmiş geniş bir dikey   girişe daha sahiptir. Dikey giriş 10 m. çapında ve 4 m. derinliğindedir. Bu dikey girişten sonra mağaranın tabanı kaya bloklarla kaplıdır. Daha sonra 10 ve14 no lu ölçüm noktaları arasında geniş fakat çok basık bir salon yer alır. Bu salonun tabanı toprak ve yarasa gübresi ile kaplıdır. Daha sonra mağara dar bir kanyon şeklinde devam eder. Tavan yüksekliği 10-19 m. civarındadır.

Gümaşane'nin Köse ilçesi  Altıntaş ve Yenice Köyleri arasında mağara sırtı mevkiindedir. Bu iki köyü birbirine bağlayan araç yoldan 5 dakikalık bir yürüyüşle mağaraya ulaşılabilir.

İlde bulunan diğer mağaralar  ise;

Kartalkaya Mağarası

K. Ardıçlı Mağarası

Kaban başı Mağarası

Arsa Mağarası

Köprübaşı Mağarası

Ambela Mağarası

Taşbaşı Mağarası

Üstü açık Mağarası

Yaylım Mağarası

İnönü Mağarası

Geremezini Mağarası

Mamatlar Mağarası

Cingora Mağarası

Küçük Cingora Mağarası

Karşı Mağara

Köroğlu Mağarası

Kırkgöz Mağarası